|SINUS.UCOZ.NET| - Тегін құжаттар сайты

«Lesson study — мұғалімнің кәсіби өрлеу жолы»

адискер — Tue, 29 Mar 2016 18:32:50 GMT

Шебер сынып тақырыбы: «Lesson study — мұғалімнің кәсіби өрлеу жолы»
Сілтеме: Lesson study әдісі
(1 деңгей мұғаліміне арналған нұсқаулық, үлестірме материалдар, интернет ресурстары)
Жалпы мақсаты: Пікір алмасу барысындағы тең құқылы, ынтымақты серіктестік құру. Білім алу сапасын арттыруда Lesson study әдісінің тиімділігі айқындалады және тәжірибеге енгізуге бағыт-бағдар беріледі.
Мұғалімдер үшін оқу нәтижелері: Нақты мақсат қоя алады
Оқушыларды зерттей алады;
Бағалауды практикада қолдана алады;
Lesson study әдісі бойынша топтастыру немесе презентация жасай алады.
Шебер сыныпта туындаған негізгі идеялар: 1. Білім алу сапасын арттыруда Lesson study әдісінің тиімділігін түсінеді.
2.Мәселелерді шешу кезінде өзінің тәжірибесін қалыптастырады, ойлау үдерісін жүзеге асырады.

Тренинг-психологиялық ахуалды орнату «Сағат тілімен жүретін достар» 3

Топтарға бөлу Бүгінгі ауа-райын анықтайтын сын есімдер бойынша топқа бөліну. 3
Кіріспе тапсырмалар: Кіріспені презентация «PowerPoint»
арқылы көрсету. Lesson study сабақтарын жоспарлау кезеңі 5
Ой шақыру: «Пікірлер себеті» Қойылатын сұрақтар:
1. Lesson study туралы не білесіздер?
2. «Lesson study — мұғалімнің кәсіби өрлеу жолы» қалай түсінесіздер? 5
Негізгі түйінді идеялар:
Lesson Study тәсілімен «сабақты зерттеу» немесе «сабақты зерделеу» үдерісін іске асыру;
Бағалаудың түрлерін қолдану.
1 тапсырма (топтық жұмыс) Lesson study-ді қалай ұйымдастыруға болады және күтілетін нәтижелер» (постер дайындау) 7
Бағалау Өзара бағалау «Екі жұлдыз, бір тілек» 3
Сергіту сәті «Атамекен» патриоттық ән орындау 2
2 тапсырма
(топтық жұмыс) Lesson study кезеңдерін көрініс ретінде көрсету
1 топ: жоспарлау кезеңі
2 топ : зерттеу сабағының кезеңі
3 топ: талдау, жүйелеу кезеңі
Тақырыпты өздері таңдап алып, жұмыстарын қорғайды. 15
Бағалау Өзара бағалау 3
3 тапсырма «Бұрыштар әдісі» 1 топ — Lesson study сабақтарын өткізуді жақтайды, 2 топ – қарсы, 3 топ — саралайды 10
Қорытынды рефлексия Өз сезімдерің қалай? Бүгінгі семинар тренинг ұнады ма?
Дөңгеленіп тұрып, бір- біріне «рахмет» айту, тіліктер айту.
Алған әсерлерін ауызша талдайды.
Өз ой – пікірлерін стикерлерге жазып бағалайды. Соңынан сауалнама алынады. 5
Ресурстар Бейнефильмдер, презентациялар, маркерлер, постерлар, стикерлер.

Wondershare QuizCreator v4.2.1.1.Portable - Әртүрлі тесттер жасауға арналған әмбебап бағдарлама

Bekamaster — Sat, 02 Jan 2016 19:50:12 GMT

Wondershare QuizCreator v.4.2.1.1.Portable — компактное Flash приложение, позволяющее создавать разнообразные тесты с использованием мультимедийных файлов и удобной системой управления тестами для проверки результатов и создания отчетов. В программе есть много новых функций, включая интерфейс в стиле Office 2007, темы шаблонов, возможность включать картинки и уравнения в вопросы и в варианты ответов и многое другое.

Возможности программы:
Новый интерфейс в стиле Office 2007
Разнообразные шаблоны плеера тестов
Возможность включать картинки и уравнения как в вопросы, так и в варианты ответов
Возможность добавления баллов к каждому ответу
Управление тестами и сертификаты системы управления тестами
Удобный анализ отчетов по тестам
Поддержка Unicode

NeoBook 5.7.1 Pro - Жеке бағдарламалар, электронды оқулықтар жасауға арналған бағдарлама

Bekamaster — Sat, 02 Jan 2016 18:31:35 GMT

NeoBook Professional 5 — профессиональный инструмент для создания электронных публикаций профессионального качества. Данная программа позволяет объединить текст, изображения, различные звуки, музыку, мультипликации, управления диалоговыми средствами, раскраски и другие графические элементы, чтобы в результате получить свой уникально ошеломляющий, мультимедийный шедевр.
NeoBook может быть применен, в создании электронных журналов (e-zines), который в дальнейшем можно будет распространять по сети Интернет, диалого-образовательным и учебным материалам. Также в программе присутствует средство поиска опечаток, которое гарантирует, что Ваши публикации будут без ошибок. И когда Вы закончите свой шедевр, можно смело собрать его в полноценное автономное приложение Windows (exe), с экранной заставкой (scr) или плагинами Internet Explorer ™, которое Вы можете распространять без лицензионных платежей! С NeoBook можно даже создать программу инсталлятор для Вашего проекта.

Области применения NeoBook:
NeoBook можно использовать для создания различных типов приложений, таких, как:
»»» Электронные книги (e-books)
»»» Интерактивные тесты
»»» Информационные оболочки для CD-дисков
»»» Хранители экранов (Screen Savers)
»»» Утилиты различного назначения
»»» Демонстрационные программы
»»» Учебные материалы
»»» Мультимедийные проекты
»»» Электронные рекламные буклеты
»»» Каталоги
»»» Электронные резюме
»»» Терминалы
»»» Слайд-шоу (Slide Shows)
»»» Игры
»»» и многое, многое другое!

Особенности программы:
»»» Используйте простое перетаскивание, чтобы создать сложные приложения.
»»» Импорт изображений и иллюстрации.
»»» Импорт форматированного текста, созданного Вашим редактором или встроенным редактором в NeoBook\'s.
»»» Добавление навигации, и управлений пользовательского интерфейса, включая: кнопки, флажки, радио-кнопки, текстовые области входа (с проверкой правильности), списки, поля со списком, Медиа плееры, прослеживание дорожек и таймеры.
»»» Запуск Анимационных GIF-изображений и Заставок.
»»» Отображение Вебсайтов и живое интернет-содержание в Вашем приложении
»»» Создайте и отправьте почтовые сообщения непосредственно из Вашего приложения.
»»» Используйте встроенный редактор текста, создавая отформатированный текст с таблицами, закладками и гипертекстовыми командами.
»»» Создайте перспективные применения, используя сильный, интегрированный язык создания сценария. Включает условные утверждения, прокрутку, переменование, ввод — вывод файла, обработку строки, и т.д. Команды сценария могут быть введены вручную опытными пользователями или выбраны из списка и добавлены в интерактивном режиме, заполняя простой анкетный опрос.
»»» Выполните вычисления и сведите в таблицу множеств для машинных учебных маневров.
»»» Эффекты перехода между экранами: смытие, распадение, переплетение, и т.д.
»»» Создайте приложения с заказными окнами, формами.
»»» Создание своих собственных мультипликации, используя включенный NeoToon ™ утилиту.
»»» Запуск Windows или DOS программ, включая другие собранные приложения NeoBook.
»»» Нажатия клавиши и щелчки мыши в другие приложениям Windows.
»»» Обратитесь к своему любимому текстовому редактору, редактору мультипликации и/или нарисуйте программу непосредственно в NeoBook, чтобы редактировать текст, изображения, аудио и клипы мультипликации.
»»» Увеличьте функциональные возможности NeoBook\'s с использованием плагинов.
»»» Тест, отладка и проверка орфографии проектов, не выходя из среды NeoBook.
»»» Используйте Компилятор NeoBook\'s, чтобы собрать Ваши проекты в 32-битовые приложения Windows (exe), экранные заставки Windows (scr), приложения системы Windows или управления web-браузера Plug-In/ActiveX (ocx). Собранные приложения могут быть распространены или проданы — не платя за лицензию!
»»» Создайте профессиональную Установку/инсталляцию для Ваших приложений, полных сжатия и мультидисковых способностей.
»»» Импорт файлов Windows и DOS, созданных в предыдущих версиях NeoBook.
»»» Новый плагин NeoBookDBPro позволяет читать и писать файлы базы данных непосредственно из публикаций NeoBook

Завершая создание своего шедевра в NeoBook, Вы имеете возможность скомпилировать результаты Вашей работы в автономное 32-битное Windows-приложение (EXE), Screen saver (SCR) или plug-in для Internet Explorer®. Вашим пользователям не потребуется устанавливать на своем компьютере программу NeoBook, чтобы запустить приложение. Главное — это донести само приложение до потребителя. Электронные приложения часто распространяют через интернет, размещая на web-сайтах, или же, используя почтовые рассылки. Вне интернета их распространяют на CD, DVD-дисках, дискетах, флэшках или иных доступных электронных носителях.

Программа поиска опечаток NeoBook's гарантирует, что Ваши публикации — без ошибок. И когда Вы завершили свой шедевр, можно смело собрать его в полноценное автономное приложение Windows (exe), с экранной заставкой (scr) или плагинами Internet Explorer ™, которое Вы можете распростронять без лицензионных платежей! С NeoBook можно даже создать программу инсталлятор для Вашего проекта

«ҰБТ-ға Дайындық 2015/ Подготовка к ЕНТ 2015» ENT 2015 5plus, ЕНТ 2015 5+ тегін жүктеу, кілтімен бірге, ключ для 2015 5+

Bekamaster — Sun, 30 Aug 2015 19:31:42 GMT

Компания «5 плюс» рада предложить вам очередной свой продукт «Подготовка к ЕНТ 2015». Этот новый продукт, как и все предыдущие версии, поможет вам подготовиться в домашних условиях к ЕНТ и КТА и успешно пройти их, набрав нужное количество баллов.

Диск «Подготовка к ЕНТ 2015» содержит обновленную базу как тестовых, так и логических (например, по предмету математика) заданий с ответами по 13 основным предметам школьной программы. Продукт содержит расширенную базу подробных решений тестовых заданий по предметам математика, физика и химия.

Установить программу и тестироваться вы можете как на казахском, так и на русском языках.

Проходя тестирование «по правилам ЕНТ», вы получаете возможность анализа своих результатов с учетом времени, затраченного на тестирование. Таким образом, многократно тренируясь с помощью нашего продукта, вы научитесь правильно распределять свое время и ресурсы, а также психологически подготовитесь к тестированию, что значительно поможет вам повысить свой результат при сдаче реального ЕНТ/КТА.

Кроме того, в диске предусмотрена история (архив) ваших результатов тестирования, что помогает понять, на какой предмет стоит обратить особое внимание и повышается ли уровень вашей подготовки с каждым разом.

Файл форматы: .RAR (aрхив)
Жылы: 2015
Дәрі: кейген

"Әлем таныған тұлға - Мұстафа Шоқай" тәрбие сағаты

Bekamaster — Tue, 09 Dec 2014 18:43:01 GMT

Тақырыбы: «Әлем таныған тұлға Мұстафа Шоқай»

Мақсаты:

Қазақ ойшылы, қоғам және мелекет қайраткері Мұстафа Шоқайдың өмірімен таныстыру;

М. Шоқайдың өмір жолынан үлгі ала отырып, елжандылыққа, Отанын, халкын сүюге, ержүректікке, азаматтыққа, патриоттық сезімге тәрбиелеу;

Шәкірт жүрегінде алаш арысы – Мұстафа Шоқайға деген сүйіспеншілік сезімін ояту, құрметтеу.

Көрнекілігі: презентация, бейнеролик

Барысы:

І. Бүгінгі тәрбие сағатының барысымен таныстыру

ІІ. Сыныпты екі топқа бөлу

ІІІ. Таным бейнеролигін көрсету

ІV. Математикалық дода

V. «Ақылды цифрлар»

VI. «4 кескін, 1 сөз ойыны»

VII. «Тебірене жыр жазамын бір өзіңе»

VIII. Қорытынды

1-жүргізуші (Зарина): Қайырлы күн қымбатты ұстаздар, ата-аналар және де оқушылар!

2-жүргізуші (Асылхан): Армысыздар, қадірлі қонақтар!

1-жүргізуші (Зарина): Бүгінгі тәрбие сағатымызда осыдан жарты ғасыр бұрын тәуелсіздікті аңсаған, елінің бостандығы үшін күрескен тәуелсіздік жаршысы, қоғам қайраткері Мұстафа Шоқай жайында болмақ. Биыл Алаш ұлысына 125 жыл.

Prezi Desktop бағдарламасы+кілтімен тегін жүктеу, Prezi Desktop скачать с ключом

Bekamaster — Sun, 07 Dec 2014 17:27:25 GMT

Prezi Desktop бағдарламасы жайлы

Әдемi ресiмделген презентацияларды жасау үшiн арналған Prezi Desktop – қарапайым утилитасы. Бейнеге кез-келген мәтiн қосуға ерiк беретiн құрал-саймандар жиындарының арсеналы, кейбiр басқа параметрлерді және де фонды күйге келтiрiлуге болады. Сонымен бiрге басқа слайдттарға қарағанда әртүрлі эффект әсерлерi Сiздiң презентацияңызды едәуiр жандандырады.

Бағдарламамен жұмыс жасау үшiн бағдарлама жасаушының сайтына тіркелсеңіз болғаны. Сайтқа тіркеліп болғаннан соң, Сіз жасаған презентацияларды қатқыл дискіге, немесе сайттаға профиль бетіне сақтауыңызға болады. Бұл бағдарламаны жүктемей-ақ, бағдарлама жасаушы сайтында онлайн режимінде де жұмыс жасауға болады.

«ҰБТ-ға Дайындық 2014/ Подготовка к ЕНТ 2014» ENT 2014 5plus, ЕНТ 2014 5+ тегін жүктеу, кілтімен бірге, ключ для 2014 5+

Bekamaster — Wed, 08 Oct 2014 08:56:52 GMT

5 plus ҰБТ-ға дайындыққа арналған бағдарлама 2014. Ұлттық Бірыңғай тестіге "өз бетінше дайындаламын" деген компьютері бар жоғарғы сынып оқушыларына арналған, қазақ және орыс тілінде 13 басты пән бойынша тесттер жинағы.

Пәндер тізімі:

- Ағылшын тілі;
- Биология;
- Дүние жүзі тарихы;
- География;
- Қазақстан тарихы;
- Қазақ тілі;
- Әдебиет;
- Математика;
- Неміс тілі;
- Орыс тілі;
- Физика;
- Француз тілі;
- Химия.

Әрбір тесті 25 сұрақтан тұрады. 5 пән бойынша тест орындауға 210 минут (бірақ уақытты өз қалауыңыз бойынша қоюға болады). Тестті кез келген пәннен бастауға болады және пәндер арасында оңай ауысып, кез келген пәндегі білетін ғана сұрақтарға жауап беруге болады. Тестті кез келген уақытта(орындап болғасын) аяқтауға болады. Тесті біткен соң сізге қате жауап берген сұрақтарыңыздың дұрыс жауабы беріледі.
Бағдарламада әрбір пәннен 1000 тесті бар.
Бағдарлама оқушының ҰБТ кезінде сақтау керек тәртіпке, уақытты ұтымды пайдалануға көмектеседі. Сондай-ақ болашақ мамандық таңдауға және ҰБТ-дан сүрінбей өтуге көп көмегін тигізеді.

"Подготовка к ЕНТ 2014" - интерактивный тренинг, разработанный в помощь старшеклассникам, выпускникам школ и абитуриентам при подготовке к Единому Национальному Тестированию и к Комплексному тестированиюабитуриентов в домашних условиях.

Тренинг содержит тестовые и логические задания с ответами и решениями по 13 основным предметам школьной программы (Казахский язык, Русский язык, Литература, История Казахстана, Всемирная история, Математика, Физика, Химия, География, Биология, Английский язык, Немецкий язык, Французский язык). Также есть возможность тестирования на казахском и русском языках и просмотра подробного анализа результатов с учетом времени затраченного на тестирование.

Тренинг поможет ученикам проверить и улучшить уровень подготовки, устранить пробелы в знаниях и психологически подготовиться к технологии и требованиям проведения ЕНТ.

Более 1 000 тестов по каждому предмету
Все предметы ЕНТ (КТА)
Тесты на двух языках
Интерфейс программы на двух языках
Решения по математике и физике
Логические тесты
Просмотр правильных ответов
История результатов тестирования

1-қазан "Қарттар күні"

Bekamaster — Sun, 28 Sep 2014 16:03:27 GMT

Өмір оты ерте өшірілмесе, адам баласының қартаюы табиғи заңдылық. Қарттардың тілегі – ел амандығы, жұрт тыныштығы. Уайымы сырлас,сыйлас қатарының сирегі. Олар бүгінгісін ғана ойламайды, өткен өмір жолын зерделеп, алдын болжауға тырысады.Қарттар – кісіліктің төресі.

«Бала өсіргің келсе, дана жүректі қатты ұста, үйрет білім, ізетті»,- деп Әбу Насыр әл-Фараби айтпақшы, аталардан қалған ұлағатты ғибрат аларлық сөздерді баларларға халықтың асыл қазынасы саналатын қарттарымыз жас ұрпақтарға үйретіп, айтып отырайық.

Мейірімі мол ананың

Жүрегі жылы қолы кең.

Кең пейілді атаның

Жүзі жылы жолы кең.

Аталар – асқар таудай қорғанымыз,

Аналар – саясы мол орманымыз.

Қызығын ұрпағыңның көре берші

Жортқанда бола берсін жолдарыңыз.

Қарттарым жүректерің неткен дархан,

Көтерген тұрмыс жүгін сенің арқаң.

Жолыңды жүріп өткен қарасам мен

Оқитын келешекте бір-бір дастан.

Таң атып күн де шыққан өздеріңмен,

Жалындап жұлдыз жанған көздеріңнен.

Тербедің көктем бағын самал болып.

30 тамыз — Конституция күні құтты болсын!

Bekamaster — Thu, 28 Aug 2014 18:23:09 GMT

Тәуке хан Жоңғар мемлекетіне қарсы күресте Қазақ хандығының ішкі әкімшілік, соттық, әскери, құқық салаларына кешенді реформалар жүргізді. Тәуке реформасының үлкен жемісі — билер кеңесі қабылдаған «Жеті жарғы» заңнамасы еді. «Жеті жарғы» заңнамасында сол кездегі қазақ қоғамының барлық ерекшеліктері ескерілді.

Заңнамада қазақ хандығының әкімшілік жүйесіндегі тайпа және ұлыстарға билік жүргізуші сұлтандар мен төрелердің билігі шектеліп, қарапайым халықтан шыққан би-батырлар мен қожа-молдалар ел басқару ісіне араластырылды.

Әрбір ру-тайпаның көшіп-қонатын көктеу, жайлау, қыстау, күзеу жайылымдарын белгілеп, траиболистік қақтығыстардың алдын алды. Ұшса құстың қанаты талатын ұлан-ғайыр аймақты бір орталықтан басқару үшін, қазақ сахарасын үш қанатқа бөліп, ұлыс бегі ретінде сұлтандар тағайындалып, ру-тайпа мен ұлыстар арасындағы дау-дамайды шешуге қара қылды қақ жарған әділ билер сайланды. Қожа-молдалардан үш жүзге пір сайлап, оларға дін істерінің өкілеттілігі берілді. Мемлекеттің ең жоғарғы заң шығарушы құзыретті органы — жыл сайын белгіленген уақытта өтетін құрылтайдағы «Билер кеңесі» болып табылды. Мемлекеттің ішкі жағ-дайындағы әкімшілік мәселелермен бірге азаматтық, қылмыстық істерді реттеу негіздері және сұлтан-төрелер, қожа-молдалар, би-батыр, ақын-жыраулардың атқарар қызметіне қарай, олардың құқықтық статусы белгіленді. Билер кеңесі шығарған шешім бойынша қазақ әскері ондыққа, жүздікке, мыңдыққа, түменге бөлініп, тиісті дәрежесіне қарай батырлар жүзбасы, мыңбасы, түменбасы болып тағайындалды. Сонымен қатар, тікелей Тәуке ханға бағынатын шекара аймақтарды күзететін және Хан ордасына мәлімет жеткізіп тұратын барлаушылар қосыны құрылды. Тосын жағдайдағы мәліметтің Хан ордасына шұғыл жетуі үшін әрбір 5-7 шақырым сайын биік төбелер үйіліп, от қойып белгі беру үрдісі қалыптасты. Сондай-ақ, Хан ордасының қауіпсіздігін қамтамасыз ететін мың қаралы шамасында төлеңгіттер-ден арнайы жасақ құрылады. Соғыс жағдайында Қазақ армиясының бас қолбасшысы міндетін Тәуке ханның өзі атқарды. Ел қауіпсіздігі үшін өте күрделі жағдайда соғыс дабылы қағылып, ақын-жыраулар сауын айтып, төрт қаруы сай әрбір қазақ жауынгері белгіленген ту астына жиналуы тиіс болатын.

Осындай жүйелі әскери тәртіптің негізінде Тәуке хан жоңғармен болған соғыстарда 80 мың әскерді бір мезгілде жинап үлгеретін.

Тәуке ханның би-батырлар мен қожа-молдаларды ел билеу ісіне араластыруы уақыт қажеттілігінен туындады. Билер ел ішіндегі дау-дамайды шешуде маңызды рөл атқарса, батырлар соғыс жағдайындағы таптырмас тұлғалар еді. Тәуке ханның қожа-молдаларға ерекше статус беруінің себебі, қазақ халқының дүниені танып білуі және моральдық құндылықтарды бойына сіңіріп, ис-ламның рухымен тыныстауы үшін керек деп білді. Сонымен қатар, Тәуке ханның би-батырлар мен қожа-молдаларды мемлекет ісіне араластыру бастамасы, ежелден елді билеп төстеген Шыңғыс хан ұрпақтары мен қарапайым халық арасына жарықшақ түсірмей, билік пен қалың бұқара арасындағы теңдікті сақтауға бағытталған саясат болатын.

Тәуке ханның ел билеу жүйесіне енгізген пір сайлау үрдісі, хан жарлығының халық жүрегінен жол табуы үшін, сол халықтың рухани тіреуіштеріне арқа сүйегендігі еді. Бұл жағдай, сол дәуірде мемлекет пен дін арақатынасын реттеуші «конкордато» формасының болғандығын көрсетеді. Қожа-молдаларды сол кездегі Орта Азиядағы ең үлкен тариқат Нахшбандия өкілдерінен тағайындаса, Үш жүздің пірлерін Яссауи тариқатының Азизан қожаларынан белгілейді. Тәуке ханның Нахшбандия өкілдерін ел басқару ісіне араластыруында астарлы саясат жатқан-ды. XV ғасырдан бастап Нахшбандия тариқатының Орта Азиядағы рухани мәселелерімен бірге, саяси істерге де араласа бастағандығы белгілі. Тәуке хан заманында да Нахшбандия тариқаты Бұқара хандығының негізгі рухани күші болатын. Жоңғарлар кәпір болғандықтан, оларға қарсы күресте Тәуке хан ислам дінін берік ұстанушы Бұқара хандығын Нахшбандия өкілдері арқылы тартпақ ниетте еді. Жалпы Тәуке ханның діни саясаты консервативтік ұстанымда болды.

Ежелден көшпелі мәдениетте әдет-ғұрып негіздерімен өмір кешкен қазақ халқын асығыс, шұғыл түрде емес, байыппен, біртіндеп ислам шарттарына мойынсұндыруды жөн деп білді. Десекте, Тәуке хан Қазақ хандығын исламды мемлекеттік тұрғыдан қолдайтын «клерикальді » мемлекет ретінде қалыптастырды. «Жеті жарғыдағы» азаматтық және қылмыстық істерді жүргізуде кейбір мұсылман құқығы қағидаларының болуы және Тәуке ханға «Әз-Тәуке» деген діни атаудың берілуінің астарында осы себептердің жатқандығын байқауға болады.

Тәуке ханның өз дәуірінің алғы- шарттарына сай жүргізген реформасы, елдің бірлігі мен тыныштығын ғана қамтамасыз етіп қойған жоқ, сол кездегі Қазақ хандығын бірнеше рет жұтып жіберуге шапшыған жоңғар аждаһасының меселін мертіктіріп, тауын шақты.

Барлыбек Сыртанов және Қазақ конституционализмінің дамуы

Биыл қолданыстағы Ата Заңымызды қабылдағанымызға он тоғыз жыл толып отыр. Жылда тамыз айының аяғына таман жер-жерде Ата Заңымызды ұлықтауға арналған ірілі-ұсақты іс-шаралар өтіп жатады. Конституциялық құқыққа маманданған заңгерлер болмаса, қатардағы шенеуніктердің Ата Заңның мемлекеттің тәуелсіздігі мен біртұтастығын сақтаудағы орнын тарқатып айтып бере алмай жататыны жасырын емес. Мемлекеттік шенеуніктердің арғы тарихтағы Ата Заңдарымызды айтпағанда, күні кешегі тәуел-сіздік алғаннан кейінгі қабылдаған алғашқы Конституциямыз бен қазіргі қолданыстағы Ата Заңымыздың айырмашылықтарын айыра алмай, елдің алдында күлкі болғанына талай куә болдық. Әкім-қаралардан осындай енжарлықты көргеннен кейін бұқара халықтың нигилистік ниетіне өкпе арта алмайды екенсің. Әсілі, Ата Заңның қадіріне жету үшін, мемлекетшілдік сана мен тәуелсіздік ұғымын қастерлей білуіміз қажет. Ол үшін тарих қойнауына терең бойлап, ұлт пен мемлекеттің қалыптасуына ата-бабаларымыз қабылдаған заңдардың қаншалықты ықпалы болғанына мән беруіміз керек. Себебі, ұлт пен мемлекет оқыстан бүгін пайда болған жоқ. Ата-бабаларымыз күндіз күлкісінен қалып, түнде ұйқысын қашырып, тебінгісінен тер ағып жүріп тәуелсіз мемлекеттің негізін қалады. Қасықтай қанын төгіп, шыбындай жанын беріп қорғаған тәуелсіздікті кейінгі ұрпаққа аман сақтауды аманат етті. Яғни, біз тәуелсіздікті ту етіп ұстаған бабалар рухын өшірмей, олар салған сара жолды жаңғыртсақ қана мемлекетшілдік сананы толыққанды қалыптастыра аламыз.

ХХ ғасырдың басында қазақтар Ресей империясының езгісіндегі ел болғанымен, сол кездегі ұлт зиялылары тәуелсіз мемлекет құруға қал-қадерінше талпыныс жасап көрді. Ішкі Ресейде еуропаша білім алған Алаш зиялылары бейбіт түрде эволюциялық жолмен Қазақ мемлекетін құрғысы келді. Осы жолда ұлтымыздың тәуелсіздігі үшін жанаямай күрескен Алаштың айтулы азаматтарының бірі Барлыбек Сыртанов (1866-1914) болатын. Оның ХХ ғасырдың басындағы қазақ қоғамының саяси-әлеуметтік қал-ахуалына жан-жақты жауап бере алатын «Қазақ елінің уставы» атты еңбегі өзінің құқықтық өміршеңдігін әлі жойған емес.

Аталмыш құқықтық құжатта қазақ елінің тәуелсіздігі мен мемлекеттік басқару нысаны, адам құқықтары мен жерді пайдалану негіздері нақты құқықтық нормалармен ұтымды өрнектелген. Сондай-ақ, сот билігі мен судьялардың құқықтық мәртебесі демократиялық қағидалардың шеңберінде көрініс тапқан. Қоғамдық қатынастарды реттеудің басым бағыттары гуманистік құндылықтарға негізделіп, даулы мәселелердің құқықтық принциптермен шешілетіндігі ай-тылған.

«Қазақ елі уставының» приамбуласында ұлттың өзін-өзі сақтауы мен жетілдіру доктринасы сөз болады. Қазақ халқының мемлекеттілігі туралы:

«Қазақ елі — көне ұлттардың бірі. Оның тарихының тамыры тереңге жайылған. Жеке ел болып өмір сүрді, елін, жерін қорғады. Ұрпақ жалғастырудан 7 миллионға жетті. Санымен Россияда үшінші орында», — деп баяндалады. Тәуелсіз мемлекет құрудың негізгі жолы ретінде:

«Жаңа заманда атыссыз, соғыссыз, қан төкпей, бейбіт жолмен жерімізде хүкіметі өз қолында ел болу мақсатында, барлық елдермен достықта болу үшін жеке Қазақ Республикасын құрамыз» деген ұстанымды басшылыққа алатынын жеткізеді.

Қазақ мемлекетінің демокра-тиялық және ұлттық мемлекет болатынын «Қазақ елі — халық билейтін һәм қазақи ерекшеліктері бар ел» деген нормамен бекітіп, Қазақ мемлекетінің ел таңбасының ұлттық ерекшелігі хақында кеңінен мәлімет береді. Мемлекеттің басқару нысаны Парламенттік басқаруға негізделгенін «Қазақ елінде ең басшы орыны – Ұлт мәжілісі. Оған дауыспен өткендер, Қазақ елінің басшысы Президентті төрт жылға сайлайды» деген нормамен белгілеген. Үкімет құрамын Президенттің Ұлт мәжілісінің келісімімен белгілейтінін айта келіп, билік бұтақтары арасындағы өзара қарым-қатынастың тепе-теңді, тежемелі қағидасына негізделетінін: «Қазақ елінде билік жүргізу закон шығаратын (парламент), орындайтын (үкімет) һәм сот болып тұрады. Үш билік бір-біріне бағынбайды, бассыздыққа жол бермеудің белгісі болып тұрады» деген нормамен әйгілеп көрсетеді.

«Қазақ елі уставының» қазіргі заманауи құқықтық құжаттардан еш кем түспейтінін ІІ тараудағы құқықтық нормалардан анық көре аламыз. Индивидтердің теңдік принципі мен бостандығы туралы 10, 11, 12, 13, 14-ші баптарда арнайы құқықтық нормалар көзделген. Ал, кінәсіздік призумциясы туралы және адамның құқықтық бостандығы мен мүлікті иелену құқығы тек сот арқылы қорғалатындығы 15, 16, 17 баптарда нақты көрініс тапқан.

Мемлекеттің басты рессурстарының бірі елдің аумағы мен жері екені белгілі. Осы мәселе «Қазақ елі уставында» тайға таңба басқандай анық бедерленген. Жердің иесі тек халық екендігі һәм оны пайдалану негіздері «Қазақ жері оның меншігінде болады. Қазақ елінің жері саудаға түспейді, Құдай оны адам баласына пайдалану үшін жаратты» деген абсолютті нормамен бекітілген. Ал, жерасты қазба байлықтары және ауыл шаруашылығына тән жер мен тұрғын үйге қатысты жерді қалай ұқсату керектігі: «Жердің кені, орман, су, көлі һәм таулары қазақ елінің иесінде. Мал жаю, егін өсіру, үй салу, жерді өңдеу һәм жерді пайдалы іс мақсатында қазынаға қайтару хүкімет рұқсатымен болады» деген тармақта өз шешімін тапқан.

«Қазақ елі уставының» соңғы тарауы сот билігінің құрылымы мен судьялардың құқық-тық мәртебесіне арналған. Құжатта сот билі-гінің тәуелсіз екендігі, соттың тек заңға ғана бағынатындығы айтылып, судьялардың сайланатындығы көрсетілген. Сотқа қатысты тарауда ерекше тоқталатын жайттың бірі судьялардың іс жүргізу тілі туралы құқықтық норманың бекітілуі еді. Бұл жөнінде «Судьялар қазақ тілін білуі шарт. Басқа нәсілдердің сотта өз тілдерінде сөйлеуге құқығы бар» деген норма қарастырылған.

Жалпы, «Қазақ елінің уставын» алғашқы Қазақ конституциясы деп атауға толық негіз бар. Себебі, уставтың болмысы конституцияға тән. Ондағы нормалар іргелі құқықтық мәселелерді реттеудің бағыттарын белгілеп, ұлт пен мемлекеттің негіздерін қамтамасыз етуді қолға алған.

Қарқаралы петициясының саяси-құқықтық мәні

Әрбір халықтың өз тарихынан орын алған төл мәдениетімен қатар, құқықтық жүйелері де бар. Қазақ халқының да бай мәдениеті мен тарихы мақтануға тұрарлық. Белгілі ғалым Сәкен Өзбекұлы: «Халықты мақтандыратын да, ұятқа қалдыратын да оның тарихы.

Қазақ халқының бай жері, бай тілі және ұялмай мақтан тұтатын бай тарихы бар. Тек сол дүниелерімізді нарық заманында рухани азғындық, белсенді надандық күш алып бара жатқанда ұлтымыздың санасына сіңіру – ұлт алдындағы борышымыз», — дейді. Өте құнды, бағалауға тұрарлық пікір. Тарихтың қатпар-қатпар болып жатқан беттерінде бағалауға, мақтануға тұрарлық құнды ақиқаттар жетерлік. Солардың бәрін ой елегімізден өткізіп, баға беру, қадірлеу және мақтан тұту, соның нәтижесінде патриотизмді қалыптастырып, күшейту – халық мұраты екені ешбір күмән туғызбаса керек. Атап айтқанда, көшпелі қазақ өркениетін қалыптастырған «Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы». Әз-Тәукенің «Жеті жарғысы» сияқты аса құнды құқықтық құжаттарымыз Еуропа мемлекеттері пір тұтатын құқықтық ескерткіштерден артық болмаса, ешбір кем емес. Бірақ, Ресей империясының отарлық саясатының нәтижесінде демократиялық және Гуманистік сипат пен формалық мағынадағы көшпелі қазақ өркениетінің заңдары, құқықтық нормалары біртіндеп орыстандырылуының нәтижесінде өзінің алғашқы мазмұндық сипатынан айырылып, дағдарысқа тап болды.

Алайда, Бірінші Орыс революциясының тікелей әсерінен бұғауға маталған қазақ халқының көздері ашық, оқыған зиялылары 200 жылдан асқан отарлық саясатқа қарсы үндеу тастап, азаттық пен теңдікті ту етіп, ұлттық езгіге қарсы реформаторлық мағынаға ие болған Қарқаралы петиция-сын қабылдады. Оның мазмұны тек сол заманның ғана көкейтесті саяси-құқықтық мәселелеріне арналып қоймай, бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасында қарқындап жасалынып жатқан құқықтық реформалар мен тоталитарлық режимнен отарсыздану процестерінің тікелей жалғасы ретінде танылуда. Осыған орай Қарқаралы петициясында осыдан жүз жыл бұрын көтерілген проблемалар қазіргі заманда өзінің нақтылы шешімдерін табуы, оның авторларын болашақты болжай білген ірі қоғам қайраткерлер санатына жатқызып, бұл құқықтық құжатты Қазақстанның жаңа тарихында бостандық пен ұлттық теңдікті тұңғыш рет жариялаған қазақ халқының тәуелсіздікке жетуде аңсаған бағдарламалық ұлттық манифесті деп танимыз.

Ғылыми негізде мұқият талдау жасап қарасақ, шын мәнінде, Қарқаралы петициясының әрбір баптарында бекітілген тілек-талаптары қазақ халқының дәл бүгінгі мүдделерімен үндес және тығыз байланыста екенін аңғарамыз. Патша өкіметінің жергілікті халықты отарлық езгіге салудағы ең негізгі саясаты — жерді қазақтардың тікелей пайдалануынан тартып алып, Орталық Ресей мен Сібір аймақтарынан келген казактар мен шаруалар, дворяндар мен офицерлерге таратып беру болды. Қазақ жері Ресей мемлекетінің меншігі деп жариялағаннан кейін (Уақытша ереже бойынша) талан-таражға салынды, келімсектерге аямай үлестірілді. Қарқаралы петициясының жерді қазақ халқының пайдалануына қайтаруды талап еткен идеялары Қазақстан Республикасы тәуелсіздік жариялағаннан кейін 1993 жылы және 1995 жылы қабылданған Конституциясында нақтылы өзінің шешімін тапты.

Қарқаралы петициясы жан дауысымен көтерген мәселенің бірі — қазақ тілінің тағдыры және болашағы. Петицияның 5- бабында ісқағаздарының бәрі тек қазақ тілінде жүргізіліп, шенеуніктердің бәрінің қазақ ұлтынан тағайындалуын талап етуі қазіргі тәуелсіз Қазақстанда біртіндеп іс жүзіне асып жатыр. Көптеген облыстарда ісқағаздар мемлекеттік тілде жүргізілуде, қазақ тіліне деген құштарлық қиындықтарға қарамастан біртіндеп қалыптасуда, оның рөлі арта түсуде. Тәуелсіз Қазақстанда құқықтық мемлекет құру идеясы тек жарияланып қана қоймай, сонымен қатар нақтылы конституциялық тетіктер арқылы да іс жүзіне асуда. XX ғасырдың басында қазақ зиялыларының Қарқаралы петициясы көтерген адам құқықтарының тиімді қорғалуы, сотсыз, тергеусіз ешқандай жауапқа тартылмау және қаралған іс бойынша міндетті түрде қорғаушының қатысуы сияқты идеялар қазіргі Қазақстанның Конституциясынан, қылмыстық, қылмыстық іс жүргізушілік құқық жүйелерінен өзінің нақтылы шешімдерін тапты. Бассыздық пен заңсыздыққа жол бермеудің берік тетігіне айналды. Қарқаралы петициясының жан дауыс ретінде көтерген ана тілімізде білім алу мәселесі барлық мектеп, университеттерде кеңінен етек жаюда. Қазақ тілінің мәртебесі біртіндеп дамып келеді.

Қорыта айтатын болсақ, осыдан жүз жыл бұрын Қарқаралы петициясын жазған қазақ халқының дарынды ұлдарының арман-тілектері мен мүдделері тек тәуелсіз Қазақстанда ғана өзінің шешімін тауып, іс жүзіне асырылуда, әлі де асырыла бермек. Көрегендік саяси-құқықтық идеялардың ғұмыры ұзақ болып, өзінің тиімділігімен адам игілігіне қызмет ету құқына ие екені ақиқат. Сондықтан Қарқаралы петициясы — Қазақстанның саяси-құқықтық ой-пікірі тарихында жаңа заманда қабылданған либералды демократиялық және ұлттық құндылықтарды жариялаған, теңдік, бостандық идеясының нағыз жаршысы болған азаттықтың салтанатты манифесті.

Оның мазмұнын осы тұрғыдан бағалау — өткен тарихымызды ақиқат дәрежесінде бағалау болып саналмақ. Қазақ халқы айтқандай, «Өзіңді-өзің сыйла, жат жанынан түңілсін» сөзі тәуелсіз Қазақстанда асқан парасатпен дәріптеле бермек.

Дербес Қазақстанның алғашқы Конституция жобасы

Еліміздегі конституционализм тарихында 1991 жылдың қаңтарында «Азат» газетінің №1 санында жарияланған ғалым Сәкен Өзбекұлы жасаған Қазақ Республикасының Конституциясы жобасының алар орны ерекше. Мемлекетіміз тәуелсіздікті өз қолы-на алмастан бұрын ұсынылған бұл жобада қазақ елінің болашағы қай бағытта өрбуіне қатысты келелі идеялар ұсынылған еді.

Құрылымы жағынан Конституция жобасы Преамбуладан, 7 тараудан және 91 баптан тұрады: бірінші тарау – Қазақ Республикасының мемлекеттік егемендігі туралы, екінші тарау – Қазақ Республикасы азаматтарының хұқықтары мен міндеттері, үшінші тарау – Ұлттық мәжіліс, төртінші тарау – Қазақ Республикасының Президенті, бесінші тарау – Қазақ Республикасының Министрлер кабинеті, алтыншы тарау – Сот билігі, жетінші тарау — Прокуратура деп аталады.

Жоба авторы қазақ жерін көптеген ұлт өкілде-рі мекендейтіндігін ескере отырып, конституция жобасының 1 бабын «Қазақ республикасы – тәуелсіз демократиялық ұлттық мемлекет», ал 3 бабын «Қазақ республикасының мемлекеттік егемендігі қазақ ұлтының және республиканы мекен ететін барлық ұлт өкілдерінің қолында» деген мәтінде береді. Осы жерде мән беруді талап ететін тағы бір мәселе — мемлекет атауы. Жоба авторы мемлекетті «Қазақ республикасы» деп атаған, яғни бұл —мемлекеттің қазақ ұлтының мемлекеті екендігін нақтылай түсетін атау. Мемлекетті сол мемлекеттің негізін құрап отырған ұлттың атауымен атау да сол ұлттың мемлекет даму жолында мүдделілігін арттыра түседі және басқа ұлттарға деген ағалық, қамқорлық сезімін оятары сөзсіз.

Конституцияның бұл жобасы жөнінде сөз қозғағанда бүгінгі күні шешімін таба алмай жүрген қордалы мәселелердің негізгісі тіл туралы айту өте орынды. Конституцияның Сәкен Өзбекұлы ұсынған жобасының 4 бабы Қазақ республикасының мемлекеттік тілінің тек қазақ тілі екендігін бекітеді. Мұнда автор Қазақстан халқының сан алуандығына емес, ортақ ұғынысу тілінің қажеттілігіне мән береді және әр азаматтың мемлекеттік тілді меңгеруінің ол үшін қасиетті борыш екендігін алдыға тартады. Бұл жерден түйін жасайтын мәселе, егер мемлекет мүдделі болмаса, мемлекеттік тіл үйренуге тіпті 100 жыл уақыт берілсе де шешілмейтін мәселе күйінде қала береді. Сондықтан да баламасы жоқ мемлекеттік тілдің мәртебесін Ата Заңға өзгерту енгізу арқылы нақты бекіту уақыт талабы болып отыр.

Жобаның 12 бабына сәйкес, Қазақ республи-касының заңдары жергілікті халықтың дәстүрі, әдет-ғұрпы мен демографиялық ерекшеліктері негізінде қабылданады. Қазақстан көпұлтты мемлекет болғандықтан, біз осы уақытқа дейін ұлттық заңдар қабылдаған жоқпыз. Осы бір осал тұстардың әсерінен ұлттық сипатымызды ерекшелей түсетін және ата-бабамыз негізін қалаған құқық нормалары мемлекеттік заңдарға негіз бола алмады. Енді ғана, қазақ ұлты жалпы халықтың алпыс төрт пайызын құраған кезде, осы мәселені заң шығарушы органның күн тәртібіне қоятын уақыт туып отыр.

Осы жобада С.Өзбекұлы алғаш рет мемлекет-тің заң шығарушы органына Ұлттық Мәжіліс атауын берген. Жобаның 43 бабына сәйкес, Қазақ республикасында мемлекеттік өкіметтің жоғарғы және тек жалғыз заң шығаратын органы Ұлттық Мәжіліс болып табылады. Автор жоғарғы заң шығарушы органды бір палаталы және жылына екі рет шақырылатын ескі кеңестік типтегі Жоғарғы Кеңес үлгісінде ұсынған. Сол кезеңдегі мемлекетте қалыптасқан экономикалық жағдайды ескерген ғалым, Жоғарғы Кеңестің мемлекет қазынасына ауыр болмауына мән берген. Кейіннен парламенттің тұрақты жұмыс істеуіне оң пікірде болғанымен, унитарлық мемлекетте тек бір палатадан тұратын парламент құрудың жеткілікті екендігін ғалым өмірінің соңына дейін айтып жүрді.

Автор мемлекетте парламенттік билікті ұсынған, жобада атқару билігінің басшысы болып президент танылады және ондағы 65 бапқа сәйкес өзінің барлық мемлекеттік қызметі туралы Ұлттық Мәжілісте есеп беріп отырады.

Жобаның 66 бабына сәйкес республика президенті жанынан кеңесші және әкімшілік басқарушы орган – Мемлекеттік алқа құрылады. Оның құрамына вице-президент, премьер-министр және президенттің өзі тағайындаған экономика, право, мәдениет саласы-ның мамандары кіреді. Сонымен қатар, Мемлекет-тік алқа мүшелері Президенттің тапсырмасы бойынша шешім қабылдап, президентке баяндауға хақылы. Республика президенті Мемлекеттік алқа мүшелерінің жасаған қорытындысын ескере отырып, өз атынан тиісті шараларды белгілейді. Дәл осы мемлекеттік алқа құру идеясы көршілес Ресей мемлекетінде тиімді жолмен іске асырылуда.

Жалпы алғанда, ұлттық мүдде ескеріле жазыл-ған конституция жобасында орын алған идеялар болашақта да мемлекет үшін өз пайдасын тигізе жатар деген үміттеміз.

Қазақ тілін оқытудағы Кембридж тәсілі

Bekamaster — Wed, 28 Aug 2013 18:53:22 GMT

«Бақыт жолы тек білімнен табылар» деп Ахмет Игүнеки айтқандай, ертеңгі келер күннің бүгінгіден гөрі нұрлырақ болуына ықпал ететін адамзат қоғамын алға апаратын құдірет күші тек – білімде. Қай елдің болмасын өсіп-өркендеуі, өркениетті дүниеде өзіндік орын алуы- оның ұлттық білім жүйесінің деңгейіне, дамуына тікелей байланысты.

Еліміз егемендікке қадам басып, оңды өзгерістерге толы игі істердің игілігін көруде. Игілікке жараған өзгерістердің бірі – білім беру саласы.

Оң өзгерістердің қатары қазақстандық мұғалімдерге педагогикалық тәжірибелерін жетілдіру мен бағалауға көмектесу мақсатында білім беру жүйесіне «Оқытудағы Кембридж тәсілі» бағдарламасын енгізумен толықтырылды. Бағдарламаның мақсаты – оқушылар өздерінің қалай оқу керектігіне назар аудара отырып, олардың өз ойлары мен дәлелдемелерін нақты жеткізе алатын, яғни ойға жүйрік, тілге шешен, әрі жазбаша түрде еркін, көркем бейнелеп жазуға төселген, бірнеше тілді қатар меңгерген бәсекеге қабілетті жан-жақты жетілген жеке тұлға қалыптастыру болып табылады. Ондай «тұлға» болашаққа сенімді, ынталы, сыни пікір көзқарастары жүйелі дамыған, қазіргі сандық технологияларды, өмірде өз білімін қалыптан тыс жағдайда да еркін әрі терең пайдалана білетін жан болуы тиіс. Оқытудағы «Кембридж тәсілінің» теориялық негіздерінде түрлі тәсілдер қарастырылғанына қарамастан, орта білім беру жүйелерінде әлемдік жоғары деңгейге қол жеткізген анағұрлым танымал оқыту әдістемелері арасында сындарлы (конструктивті) теориялық оқыту тәсіліне басымдылық берілген. Бұл оқытудың басты бағыты – ойлауды дамыту болып табылады. Яғни, оқушы өзінде бар білімді түрлі дереккөздері арқылы, мұғалімнен, оқулықтан, достарынан алған білімдермен біріктіре отырып іске асырады. Осыған дейін біз дәстүрлі оқыту үрдісін іске асырып келгенбіз. Өткен ғасырдың басында-ақ американ педагог-психологі Джон Дьюи жоғарыдағы «дәстүрлі» білім беруді енжарлықпен білім алу үдерісі ретінде сипаттады және өзара әрекеттің немесе сыни қатысудың төмен деңгейін ғана қажет ететін жаттап алу әдісі деп сынаған. Ал осыған дейін біздер қолданып келген «дәстүрлі оқыту» қандай оқыту?

Ол – қазіргі мұғалімнің 45 минуттағы іс-әрекеті. Мұғалім кіреді, сабақ сұрайды, сабақ түсіндіреді. 4-5 оқушыны бағалайды, қалғандары сол қалпында қалады. Бұл жердегі мұғалім тарапынан берілген дайын білімге оқушылар өздігінен ары қарай дамыту, іздену, ойласу, атсалысу, салыстыру, пікір алмасу, пікір таластыру т.б. жайлар қолға алынбайды. Мұндай білімнің аясы тар, көбіне жаттанды есте сақтауға алып келеді. Сондықтан көбіне санада механикалық есте сақтау арқылы алынған білім ойлаудың төменгі деңгейінде ғана жүзеге асырылады. Ары қарай терең ойлану үрдісі іске асырылмайды. Ал сындарлы («конструктивті») оқытуда керісінше, мұнда басты басымдылық оқушыға беріледі. Мұғалімнен гөрі оқушы көп ойланып, көп талқылап, достарымен көп сөйлесіп, әрекеттенуі керек. Ал мұғалімнен өз сабақтарын оқушының идеясын, білім-біліктілігін дамытуға ықпал ететін міндеттерге сай етіп ұйымдастыру талап етіледі. Мұндай міндеттер оқушылардың оқыған тақырып бойынша білімдерін өз деңгейінде көрсетіп, кейбір болжамдар бойынша күмәнды ойларын білдіре алатындай пікір-көзқарастарын нақтылап, жаңа ұғым-түсініктерін өрістетуге орайластырылып құрылады. Дегенмен, әр мұғалім сабақ жоспарлағанда өз пәнінің ерекшеліктерін ескеруі қажет. Қазақ тілі сабағында оқушының сыни ойлау, өз ойын жаттанды емес, өз сөзімен еркін жеткізе алу, өз жауабына сенімді болу қабілеттерін ашуымыз керек. Кембридж тәсілімен оқыту Блум таксономиясына негізделіп жоспарланады. Таксономия құрылымның (сабақ жоспарының) жүйелілігін білдіреді. Блум таксономиясының негізін салушы американдық психолог, педагог, профессор Бенджамин Блум.

Ол сабақ құрылымын алты деңгейге бөліп қарастырады. Олар: білу, түсіну. қолдану, талдау, жинақтау, бағалау. Сабақтың жалпы мақсатынан басқа әр деңгейге мақсат пен күтілетін нәтиже,сондай-ақ, әр деңгейдің тапсырмасына критерилер мен дескрипторлар қойылады. Бұл оқушының әр деңгейде белгілі бір нәтижеге қол жеткізіп, білім деңгейін бақылап отыру үшін қажет. Мысалы, қазақ тілі сабағын жоспарлағанда білу деңгейінде тақырыпты оқушылардың өзі анықтау мақсатында түрткі болатындай тапсырмалар, сұрақтар немесе 5минуттық бейнероликтер көрсетуге болады. Білу деңгейінде көбінесе формативті бағалауды қолданған жөн. Себебі, формативті бағалау оқушыны білім алуға, өз бетінше жұмыстануға ынталандырады. Мысалы. «Екі жұлдыз, бір тілек», «Бағдаршам», «Қолмен белгі» т.б әдістер мен «бәрекелді, өте жақсы, жарайсың» деген сөздермен бағалауға болады. Одан әрі оқушы танып, білгенін, тақырыптың мазмұнын түсіну мақсатында Блум таксономиясының түсіну деңгейіндегі тапсырмаларды орындайды. Түсіну деңгейінде оқушы тақырып бойынша өзбетінше немесе топтасып бір тұжырымға келеді. Яғни, тақырыптың не туралы екендігін түсінеді. Оқушылардың түсіну деңгейін анықтау үшін критериилер мен дискриторлар қоямыз. Тапсырмаға қойылатын критерии мен дискрипторларды құрастыруды бірінші оқушылардың өзіне де ұсынуға болады. Критерии мен дискрипторларды мұғалім өзі құрған жағдайдың өзінде де, оны оқушыларға таныстырып, оқушылардың да көзқарасын білуі керек. Блум таксономиясының үшінші деңгейі қолдану. Ендігі кезекте, түсінген білімін күнделікті өмірмен ұштастырып, дәлелді мысалдар келтіріп, қолдану аясы туралы жазып не айтып беруі керек. Оқушы ойлана білу, ойын жеткізудегі тосқауылдарға кездеседі. Олар: сөздік қорының аздығы, жазу сауаттылығы мен сөйлеу сауаттылығының сәйкес келмеуі. Яғни, бір бала ойын жазып жеткізсе, ал енді бірі ауызша жеткізеді. Қазақ тілі пәнінің ерекшелігіне байланысты өзге ұлт баласына қазақ тілінде ауызша сауатты жауап беруге, сөздік қорды дамытуға негізделгендіктен, критериидің жоғары ұпайы сөздік қор мен ауызша жауабына қойылады.

Осы алғашқы білу, түсіну, қолдану деңгейлері пәндік деңгей болып саналады. Одан әрі талдау, жинақтау, бағалау деңгейлерінің тапсырмалары дарынды оқушыға негізделеді. Сабақтың талдау деңгейінде бүгінгі алған білімдерінің тиімді, тиімсіз жақтары туралы сараптайды, ойларын дәлелдейді.

Оқушы жинақтау деңгейінде алған білімін эссе жазу, ассосация, Венн диаграммасы т.б әдіс-тәсілдер арқылы жинақтап, өз көзқарасын, өз тұжырымын жасайды.

Блум таксономиясының соңғы деңгейі бағалау. Бұл деңгейде әдеттегісінше, оқушыны мұғалім бағаламайды, керісінше, оқушы өз жұмысының нәтижесі туралы рефлексия жасайды. Ал сабақтың нәтижесін мұғалім бағалау парағына қойылған ұпай санына байланысты анықтай алады. Сабақ соңында рефлексия жасау арқылы оқушы өз білім деңгейін анықтаса, мұғалім келесі сабағын қалай жоспарлау керектігін біле алады. Осы мақсаттарға жету үшін, алдымен сыныпта ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру қажет. Ол үшін түрлі сергіту сәттерін, тренингтер өткізуге, жаймен сазды әуен қосып қоюға болады. Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру кезінде қазақ тіліндегі әндерді, ұлттық ойын элементтерін қолдануға болады.

Қорыта айтқанда, бұрын оқу үдерісі кезінде бар салмақ мұғалімге түсетін. Ол белгілі шеңберде жұмыс жасайтын. Жаңаша оқытудың «Кембридждік» жүйесі бойынша бұл тәсіл біршама өзгереді. Мұнда балаларға білім дайын күйінде берілмейді, керісінше оқушылардың өздерін еркін ұстауға,ойлануға мүмкіндік жасалады. Олар өз беттерімен және өзара әрекеттесе оқып-үйреніп, ортақ бір шешімге келуге бағытталады. Сондықтан да қазіргі таңдағы әрбір ұстаздың да, оқушының да іс-әрекеті ерекше шығармашылық сипатта болуы керек.

Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер

Мұғалім өз кезегінде, өзінің сабақ беруіне емес, оқушылардың оқу ептілігін дамытуға назар аударады, мұғалім оқыту ортасын құру керек, осының арқасында оқушылар ақпаратты енжар қабылдамай, оқу үдерісіне белсене қатысатын болады. Осы белсенділікті арттыру тәсілдерінің бірі диалогтік әңгіме. Бұл біз білетін үйреншікті екі адам арасындағы сұрақ-жауап емес, оқуда қолданылатын әңгіме-дебат, топтық әңгіме, зерттеушілік әңгіме. Пікір алмасу кезінде оқушылар мен мұғалім тең құқылы серіктес бола алады. Оқушы қысылып-қымтырылмай өзін еркін ұстайды, ойын ашық айтуға тырысады, бұл жағдай мұғалім үшін оқушыны бақылай алуына мүмкіндік береді. Әсіресе, оқушының сөздік қорын, сөйлеу сауаттылығын анықтау үшін өте қажет.

Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету

Қазақстандағы білім беруді дамыту үшін маңызды болып табылатын қазіргі ең басты педагогикалық түсінік. Оқушыны сыни тұрғыдан ойлауға үйрету үшін алдымен мұғалімнің өзі сыни ойлана білуі керек. Қазақ тілі сабағында оқушыны сыни ойлауға жетелеудің әдіс-тәсілдері көбімізге танымал сыни тұрғыдан ойлау технологиясы. Бірақ, Кембридж тәсілі мен СТО технологиясы бір емес. Сабақ барысында сыни ойлай алатын оқушы ауызша да, жазбаша да жауаптарына сенімсіздікпен қарап, қалай болғанада да дәлелдеуге, көзін жеткізуге тырысады, белсенділік танытады. Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету үшін оқушы алдына бір мәселе қойып немесе шығарма кейіпкері болсаң сен не істер едің? не автор болсам былай жазар едім деп оқушыға ерік беруге болады.

Талантты және дарынды балаларды оқыту

Талантты және дарынды балалар көбіміздің түсінігімізде жақсы оқитын, тәртіпті оқушы болып қалыптасса, бүгінде керісінше шын талант, шын дарын өзге балалардан ерекше. Тілді меңгеруде дарындылық пен талант иесі полиглоттар, суырып салма ақындар.